مقدمه: پزشک خانواده به‌عنوان رکن اصلی مراقبت‌های اولیه سلامت، نقش مهمی در ارتقای سلامت جامعه، کاهش هزینه‌های نظام سلامت و بهبود عدالت در دسترسی به خدمات دارد. با توجه به تنوع الگوهای به‌کارگیری پزشک خانواده و تأثیر آن بر کیفیت و کارایی خدمات، این مطالعه با هدف مرور و مقایسه الگو‌های مختلف به‌کارگیری پزشک خانواده در نظام‌های سلامت دنیا انجام شد.

مواد و روش کار: این پژوهش به روش مرور حیطه‌ای و بر اساس چارچوب شش‌مرحله‌ای Arksey و O’Malley انجام گرفت. جستجوی منابع در پایگاه‌های معتبر فارسی و انگلیسی شامل PubMed، Scopus، Web of Science، Wiley، Science Direct، Magiran و Google Scholar انجام شد. مقالات واجد شرایط با معیارهای از پیش تعیین‌شده انتخاب و داده‌های کیفی با روش تحلیل موضوعی براون و کلارک و نرم‌افزار MAXQDA تحلیل گردید.
یافته‌ها: از میان ۵۰۶۹ مقاله شناسایی‌شده، ۵۳ مطالعه واجد شرایط وارد بررسی شد. هجده الگو به‌کارگیری پزشک خانواده شناسایی و در شش دسته اصلی شامل الگو‌های کلینیک‌محور، تیمی، قرارداد عملکرد، جامعه‌محور، تلفیقی و حمایت مالی دولت طبقه‌بندی گردید. مزایای اصلی این الگو‌ها شامل بهبود کارایی، دسترسی، کیفیت و عدالت سلامت بود. مهم‌ترین چالش‌ها در حوزه مدیریت، منابع انسانی و ارائه خدمات مشاهده شد. عوامل موفقیت به دو گروه داخلی (ساختاری) و خارجی (سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فناوری) تقسیم شدند.
نتیجه‌گیری: کارآمدی الگو‌های به‌کارگیری پزشک خانواده وابسته به ویژگی‌های ساختاری و زمینه‌ای هر نظام سلامت است. انتخاب الگو مناسب مستلزم توجه به منابع، سیاست‌ها و نیازهای جمعیتی است. یافته‌ها می‌تواند راهنمایی برای سیاست‌گذاران در بهینه‌سازی برنامه پزشک خانواده و تقویت مراقبت‌های اولیه باشد.