مقدمه: اندازه گیری و پایش سلامت اولین گام در ارتقای سلامت است که با بررسی چندبعدی سلامت امکان پذیر می گردد. هدف این مطالعه بررسی سیمای سلامت کشور ایران با بهره گیری از مدل یک مدل مفهومی بومی بود.
مواد و روش کار: این مطالعه یک مطالعه مروری اسناد و داده های منتشر شده در خصوص سلامت و تعیین کننده های آن بود که در سال ۱۴۰۳ انجام شد. در این گزارش از مدل مفهومی"درخت اجتماعی سلامتی" به عنوان چارچوبی برای جمع آوری و سازمان دهی و گزارش داده ها استفاده گردید. داده ها پس از جمع آوری با نظرات صاحبنظران تکمیل و تایید اعتبار گردید.
یافته ها: در این مقاله شاخص های سطح میوه و شاخه مدل مفهومی"درخت اجتماعی سلامتی" بررسی شد. شاخص های سطح میوه، سطح سلامت و وضعیت زندگی را می سنجید و شامل شاخص های امید زندگی، مرگ، شاخص های ابتلاء و شیوع بیماری و سالهای عمر از دست رفته به دلیل مرگ زودرس یا ناتوانی بود. تحلیل یافته ها نشان داد که شاخص امید زندگی ۱۰ درصد رشد داشته است. میزان مرگ و میر؛ علیرغم کاهش مرگ و میر در گروه های خاص (مادران و کودکان)؛ افزایش یافته و از ۴/۳ در هزار در سال ۹۶ به ۵/۵ در سال ۱۴۰۳ رسیده است. شاخص های مرگ و میر حول زایمان، مرگ و میر نوزادان، مرگ و میر کودکان زیر یکسال و زیر ۵ سال روند کاهشی قابل توجهی داشته است. بروز سکته قلبی از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ حدود ۳ درصد رشد داشته است. شاخص های سطح شاخه وضعیت عوامل فردی زیستی ( به جز ژنتیک) موثر بر سلامت را اندازه گیری می کرد و شامل شاخص های تناسب بدنی (چاقی و لاغری)، مقادیر غیر طبیعی فشارخون، چربی خون، قند خون، وضعیت مواد معدنی و ویتامین ها بود. تحلیل یافته ها نشان داد که شیوع فشار خون، دیابت، کلسترول بالا به ترتیب ۵/۶ درصد، ۳/۴ درصد و ۳۴ درصد افزایش داشته است. در خصوص شیوع چاقی و اضافه وزن در همه سنجه ها افزایش قابل توجه مشاهده شد.
نتیجه گیری: تحلیل داده ها نشان داد درسطح میوه یا نتیجه، با توجه به افزایش شاخص امید زندگی، کاهش میزان مرگ در گروه های خاص و مرگ زودرس، کمیت زندگی در کشور افزایش پیدا کرده است. همچنین در شاخص کشندگی اکثر بیماری ها شامل تقریبا همه بیماری های واگیر به استثنای بیماری اچ ای وی، بیماری های آمیزشی و بیماری های مزمن به استثنای دیابت و بیماری های کلیوی کاهش قابل توجهی داشته ایم. اگرچه امید زندگی رو به افزایش است، در شاخص هایی مانند سالهای زندگی با ناتوانی و بیماری و نیز رفتار های خشونت آمیز وضعیت رو به بهبود نبود. از سوی دیگر توجه خاص به شاخصهای اضافه وزن و اختلالات متابولیک که زمینه ساز بیماری های مزمن است، ضروری به نظر می رسد.