مقدمه: انعطاف پذیری عصبی (نوروپلاستیسیتی)، توانایی مغز در بازسازماندهی عملکردی و ساختاری در پاسخ به تجربه و یادگیری است. این ویژگی، نقش کلیدی در بهبود عملکرد شناختی و توان‌بخشی ایفا می‌کند و به‌طور فزاینده‌ای در حوزه‌های آموزشی و سلامت مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به گسترش کاربرد مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی در حوزه‌های آموزش، توان‌بخشی و سلامت شناختی، این مطالعه با هدف مرور نظام‌مند شواهد موجود درباره اثربخشی این مداخلات و بررسی کاربردها، چالش‌ها و پیامدهای سلامت‌محور آن‌ها انجام شد.
مواد و روش کار: جستجو در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science و ProQuest برای مقالات منتشرشده از ۱ ژانویه ۲۰۲۰ تا ۲۱ مارس ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعیین‌شده غربالگری و ارزیابی شدند. مطالعات با طراحی تجربی که مداخلات شناختی یا حرکتی مرتبط با نوروپلاستیسیته را بررسی کرده بودند، وارد تحلیل شدند.
یافته‌ها: از میان بیش از ۱۴۰۰ رکورد اولیه، ۱۱۰ مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. یافته‌ها نشان دادند که مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی موجب بهبود عملکردهای شناختی، حافظه، یادگیری حرکتی و برخی شاخص‌های نوروبیولوژیک می‌شوند. با این حال، تفاوت‌های فردی در پاسخ به مداخلات، ناهمگونی پروتکل‌ها و محدودیت در دسترسی به فناوری‌های پیشرفته از چالش‌های اصلی این حوزه هستند. مداخلات مبتنی بر نوروپلاستیسیته تأثیرات مثبتی بر عملکرد حافظه، یادگیری حرکتی، عملکرد اجرایی و سلامت شناختی داشته‌اند. با این حال، تفاوت‌های فردی در پاسخ به مداخلات و چالش‌های اجرایی و نابرابری در دسترسی، از موانع کلیدی در تحقق اثربخشی گسترده این مداخلات هستند.
نتیجه‌گیری: مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی ظرفیت قابل‌توجهی برای ارتقای یادگیری، بهبود سلامت شناختی و حمایت از فرایندهای توان‌بخشی دارند. با این حال، استانداردسازی پروتکل‌های مداخله، انجام مطالعات طولی و فراهم‌سازی دسترسی عادلانه به این فناوری‌ها برای توسعه کاربردهای بالینی و آموزشی آن‌ها ضروری است.