fa بهره‌گیری از انعطاف‌پذیری عصبی برای ارتقای یادگیری و سلامت شناختی: مرور نظام‌مند کاربردها، چالش‌ها و پیامدهای سلامت عمومی روانشناسی سلامت Health Psychologhy مروری Systematic Reviw <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه:</strong> انعطاف پذیری عصبی (نوروپلاستیسیتی)، توانایی مغز در بازسازماندهی عملکردی و ساختاری در پاسخ به تجربه و یادگیری است. این ویژگی، نقش کلیدی در بهبود عملکرد شناختی و توان‌بخشی ایفا می‌کند و به‌طور فزاینده‌ای در حوزه‌های آموزشی و سلامت مورد توجه قرار گرفته است. با توجه به گسترش کاربرد مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی در حوزه‌های آموزش، توان‌بخشی و سلامت شناختی، این مطالعه با هدف مرور نظام‌مند شواهد موجود درباره اثربخشی این مداخلات و بررسی کاربردها، چالش‌ها و پیامدهای سلامت‌محور آن‌ها انجام شد.<br> <strong>مواد و روش کار: </strong>جستجو در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science و ProQuest برای مقالات منتشرشده از ۱ ژانویه ۲۰۲۰ تا ۲۱ مارس ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعیین‌شده غربالگری و ارزیابی شدند. مطالعات با طراحی تجربی که مداخلات شناختی یا حرکتی مرتبط با نوروپلاستیسیته را بررسی کرده بودند، وارد تحلیل شدند.<span style="font-family:"B Nazanin""></span><br> <strong>یافته‌ها:</strong> از میان بیش از ۱۴۰۰ رکورد اولیه، ۱۱۰ مطالعه واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. یافته‌ها نشان دادند که مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی موجب بهبود عملکردهای شناختی، حافظه، یادگیری حرکتی و برخی شاخص‌های نوروبیولوژیک می‌شوند. با این حال، تفاوت‌های فردی در پاسخ به مداخلات، ناهمگونی پروتکل‌ها و محدودیت در دسترسی به فناوری‌های پیشرفته از چالش‌های اصلی این حوزه هستند. مداخلات مبتنی بر نوروپلاستیسیته تأثیرات مثبتی بر عملکرد حافظه، یادگیری حرکتی، عملکرد اجرایی و سلامت شناختی داشته‌اند. با این حال، تفاوت‌های فردی در پاسخ به مداخلات و چالش‌های اجرایی و نابرابری در دسترسی، از موانع کلیدی در تحقق اثربخشی گسترده این مداخلات هستند.<span style="font-family:"B Nazanin""></span><br> <strong>نتیجه‌گیری:</strong> مداخلات مبتنی بر انعطاف‌پذیری عصبی ظرفیت قابل‌توجهی برای ارتقای یادگیری، بهبود سلامت شناختی و حمایت از فرایندهای توان‌بخشی دارند. با این حال، استانداردسازی پروتکل‌های مداخله، انجام مطالعات طولی و فراهم‌سازی دسترسی عادلانه به این فناوری‌ها برای توسعه کاربردهای بالینی و آموزشی آن‌ها ضروری است.<br> <span style="font-family:"B Nazanin""></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Objective(s):</strong> Neuroplasticity refers to the brain&rsquo;s ability to undergo functional and structural reorganization in response to experience and learning. This capacity plays a crucial role in cognitive enhancement and rehabilitation and has increasingly attracted attention in educational and healthcare settings. Given the growing application of neuroplasticity-based interventions in education, rehabilitation, and cognitive health, this study aimed to systematically review the available evidence regarding the effectiveness of these interventions and to examine their applications, challenges, and health-related implications.<br> <strong>Methods: </strong>A systematic search was conducted in PubMed, Scopus, Web of Science, and ProQuest for studies published between January 1, 2020, and March 21, 2025. Studies were screened and evaluated according to predefined inclusion and exclusion criteria. Experimental studies investigating cognitive or motor interventions related to neuroplasticity were included in the final analysis.<br> <strong>Results:</strong> Of more than 1,400 initially identified records, 110 eligible studies were included in the final review. The findings demonstrated that neuroplasticity-based interventions improve cognitive functions, memory, motor learning, and several neurobiological markers. However, individual variability in treatment response, heterogeneity of intervention protocols, and limited access to advanced technologies emerged as major challenges in this field. Overall, neuroplasticity-oriented interventions showed positive effects on memory performance, motor learning, executive functioning, and cognitive health. Nevertheless, individual differences in responsiveness, implementation challenges, and inequalities in access remain important barriers to the widespread effectiveness of these interventions.<br> <strong>Conclusion:</strong> Neuroplasticity-based interventions have considerable potential to enhance learning, improve cognitive health, and support rehabilitation processes. However, the standardization of intervention protocols, the conduct of longitudinal studies, and equitable access to these technologies are essential for advancing their clinical and educational applications.</div> نوروپلاستیسیته, یادگیری, سلامت شناختی, توانبخشی, مداخلات مبتنی بر مغز Neuroplasticity, learning, Cognitive health, rehabilitation, Brain-based interventions 0 0 http://payeshjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-938-1&slc_lang=fa&sid=1 shabnam HamediFard شبنم حامدی فرد shabnamhamedifard4402@gmail.com 100319475328460039945 0009-0005-1262-1597 No Independent researcher, Tehran, Iran پژوهشگر مستقل، تهران، ایران Mansoureh Farhangnia منصوره فرهنگ نیا farhangniya@acecr.ac.ir 100319475328460039944 100319475328460039944 Yes Population Health Group, Health Metrics Research Center, Iranian Institute for Health Sciences Research, ACECR, Tehran, Iran گروه سلامت جامعه، مرکز تحقیقات سنجش سلامت، پژوهشکده علوم بهداشتی، جهاددانشگاهی، تهران، ایران Shadi Akbarian شادی اکبریان akbarianshadi@gmail.com 100319475328460039946 0009-0005-2623-3034 No A Eye Research Center, the Five Senses Health Institute, Moheb Kowsar Hospital, School of Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات چشم، پژوهشکده سلامت حواس پنجگانه، بیمارستان محب کوثر، تهران، ایران