مقدمه: با وجود اجرای برنامه جهانی ۹۵-۹۵-۹۵ برای مهار ایدز، دستیابی به این اهداف به‌ویژه در ایران با چالش‌هایی همراه است. در کنفرانس‌های بین‌المللی ارتقای سلامت، بر تقویت اقدام جمعی به‌عنوان راهبردی کلیدی برای تحقق سلامت برای همه تاکید شده است. این مطالعه با هدف بررسی مداخلات اجتماع‌محور در پیشگیری و کنترل ایدز، به مرور دامنه‌ای مطالعات انجام‌شده در این زمینه پرداخته است.
مواد و روش کار: این مطالعه یک مرور دامنه­ ای بود که با استفاده از روش پنج ‌مرحله‌ای آرکسی و امالی انجام شد. جستجوی مطالعات در دو پایگاه PubMed و Google scholar و با تمرکز بر مطالعاتی که از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ و به زبان انگلیسی منتشر شده، صورت گرفت. تنها مطالعات دارای متن کامل که به روش تجربی یا نیمه تجربی انجام شده و اثربخشی یک مداخله اجتماع محور را بر پیشگیری و کنترل ایدز ارزیابی کرده بودند، بررسی شدند. جهت ارزیابی کیفی مطالعات از دو ابزارRoB۲  و ROB۲ CRT استفاده گردید. میزان مشارکت اجتماع نیز با طیف مشارکت عمومی IAP۲ بررسی شد.
یافته­ ها: از مجموع ۲۸۰ مطالعه یافت شده، ۱۵ مطالعه مورد بررسی قرار گرفت. بیشتر مطالعات بر مداخلاتی با هدف کنترل بیماری ایدز (تشخیص به موقع و درمان) متمرکز بودند. در مطالعات، مداخلات متنوعی از آموزش و مشاوره تا برگزاری جشنواره­های خیابانی و توزیع کیت­های آزمایش درب منزل اجرا شده بود. در اکثر مطالعات همتایان بخشی از اجرای مداخله را برعهده داشتند. تمام مطالعات درجات مختلفی از اثربخشی مداخلات را در دستیابی به اهداف خود گزارش کرده بودند. میزان مشارکت جامعه در سطح «درگیر کردن» و «همکاری» ارزیابی گردید. همچنین مشوق‌های مالی به‌عنوان ابزاری موثر برای افزایش مشارکت معرفی شده‌اند.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که طراحی مداخلات اجتماع‌محور، همراه با مشارکت فعال جامعه و استفاده از مشوق‌ها، می‌تواند به‌طور مؤثری به دستیابی به اهداف برنامه­ های پیشگیری و کنترل ایدز در ایران کمک کند.