1- گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز. تبریز، ایران
2- گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، ایران
چکیده: (12 مشاهده)
مقدمه: افزایش شیوع مصرف سیگار و سیگارهای الکترونیکی در میان دانشجویان، در سطح جهانی و محلی، نگرانیهایی را در حوزه سلامت عمومی در پی داشته است. این مطالعه با هدف تحلیل علمسنجی روندهای پژوهشی مرتبط با مصرف سیگار و شناسایی عوامل زمینهساز و راهبردهای پیشگیری در میان دانشجویان انجام شد.
مواد و روش کار: پژوهش حاضر از نوع توصیفی، مبتنی بر رویکرد علمسنجی بود. در این راستا، نمونهای متشکل از ۲۰۷۵ مدرک پژوهشی مرتبط با مصرف سیگار در میان دانشجویان، از پایگاه داده Web of Science طی سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۵ مارس ۲۰۲۵ استخراج و با نرمافزارهای Excel، VOSviewerو HistCite تحلیل شد.
یافتهها: در زمینه مصرف سیگار در بین دانشجویان، نشریه Addictive Behaviors با انتشار ۱۲۶ مقاله پیشتاز بود. در سطح کشورها، ایالاتمتحده با انتشار ۱۰۹۶ مدرک و کسب ۳۱۹۲۸ استناد، بهعنوان مولدترین و تأثیرگذارترین کشور شناسایی شد، ایران نیز با ۸۰ مقاله در جایگاه پنجم قرار گرفت. شبکهسازی علمی میان ۶۰۸۱۴ نویسنده، منجر به تشکیل ۶ خوشه در شبکه همتالیفی پژوهشگران گردید. همچنین، تحلیل همرخدادی واژگان، ده خوشه پژوهشی برجسته را آشکار ساخت
نتیجهگیری: مرور پژوهشها نشان داد که مصرف سیگار در میان دانشجویان مسئلهای چندبعدی است که در ادبیات علمی با عوامل فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاستی پیوند خورده است. ساختار خوشهها در شبکه مفهومی، بیانگر ارتباط مکرر میان مصرف دخانیات، سلامت روان و مصرف همزمان سایر مواد است و بر لزوم اتخاذ رویکرد جامع تأکید دارد. همچنین روندهای پژوهشی رشد قابلتوجهی را در انتشارات حوزه سیگارهای الکترونیکی و قلیان نشان داد و ضرورت بازنگری در سیاستهای پیشگیری را برجسته ساخت. توجه به فناوریهای نوین، از جمله ارزیابی لحظهای و مداخلات پیامکی، از دیگر جهتگیریهای مهم پژوهشی است که میتواند اثربخشی مداخلات را افزایش دهد. بهطور کلی، یافتههای پژوهشها بر اتخاذ رویکردی چندسطحی شامل آموزش، مداخلات روانشناختی، حمایت اجتماعی و سیاستگذاری محدودکننده برای کاهش مصرف سیگار در میان دانشجویان دلالت دارد.
نوع مطالعه:
مروری |
موضوع مقاله:
مولفه های اجتماعی سلامت دریافت: 1404/7/11 | پذیرش: 1404/11/29 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/9/1