fa سطح و علت‌های اصلی مرگ در دوران جوانی در ایران 1400-1380 مولفه های اجتماعی سلامت Social Determinants of Health توصیفی Descriptive <div style="text-align: justify;"><strong>مقدمه: </strong>بررسی علت مرگ‌و‌میر&nbsp; نقش موثری در ترسیم وضعیت سلامت جامعه و به ویژه جوانان و کمک به نحوه توزیع خدمات بهداشتی در سطح جامعه دارد. هدف از مطالعه حاضر، شناخت علت‌های اصلی مرگ جوانان (۱۵ تا ۲۹ ساله) در ایران در طی دوره ۱۳۸۰-۱۴۰۰ بود.<br> <strong>مواد و روش کار: </strong>هدف از مطالعه حاضر تحلیل ثانویه داده‌های مطالعه جهانی بار بیماری‌ها (۲۰۲۱) بوده که در آن از داده جمعیت و علت مرگ به تفکیک سن، جنسیت، و استان در سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ استفاده شد. از شاخص میزان به عنوان یک شاخص استاندارد جهت مقایسه و از شاخص سال‌های عمر ازدست‌رفته ناشی از مرگ زودرس (YLL)، جهت نشان دادن حجم اثر مرگ جوانان بر جمعیت استفاده شد.<br> یافته‌ها: وفق نتایج عمده مرگ جوانان ناشی از بیماری‌های غیرواگیر و مزمن است. در سال ۱۴۰۰، چهار علت اصلی مرگ جوانان به ترتیب شامل سوانح و حوادث، کویید ۱۹، سرطان و بیماری قلب و عروق بوده است. تداوم حوادث حمل‌و‌نقل به عنوان علت اصلی مرگ جوانان طی سال‌های ۱۳۸۰-۱۴۰۰ قابل توجه است. میزان مرگ مردان در هر سه علت بالاتر از زنان است. در حدود ۱۲۱/۱ میلیون نفرسال عمر از دست رفته برای مرگ جوانان در سال ۱۴۰۰ وجود دارد.<br> <strong>نتیجه‌گیری: </strong>حجم بالای عمر از دسته رفته ناشی از مرگ در دوره جوانی نشان از اهمیت کاهش مرگ این سنین برای سیاست‌های جمعیتی است. بیشترین علت مرگ جوانان (۱۵ تا ۲۹ ساله) در دسته جراحات و حوادث قرار می‌گیرد. مرگ ناشی از سوءمصرف مواد مخدر نیز بین ۴ علت اصلی مرگ وجود&nbsp; دارد و نیازمند توجه سیاست‌های جتماعی و فرهنگی در کشور است. این نوع علت مرگ‌ها کامل قابل پیشگیری و عمدتا مرتبط با سبک زندگی افراد است. فرهنگ‌سازی جهت تغییر سبک زندگی و رفتارهای اجتماعی افراد در کنار اهمیت نقش درمان، مورد تاکید است.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Objective(S):</strong> Understanding the underlying causes of death is essential for mapping a population&rsquo;s health status-particularly among young people-and helps with the equitable distribution of health services. This study aimed to identify the principal causes of death in Iranian youth aged 15 to 29 over the period 2001&ndash;2021 (Persian calendar years 1380&ndash;1400).<br> <strong>Methods:</strong> We performed a secondary analysis of data from the 2021 Global Burden of Disease Study. Population and cause-specific mortality data-stratified by age, sex, and province-for the years 2001&ndash;2021 were extracted. Age-standardized mortality rates provided a standard metric for comparison, and years of life lost (YLL) due to premature death quantified the impact of youth mortality on the population.<br> <strong>Results:</strong> Chronic non-communicable diseases accounted for the majority of deaths among young people. In 2021, the four leading causes of death-ranked in descending order-were unintentional injuries, COVID-19, cancer, and cardiovascular diseases. Transport-related accidents remained the foremost cause throughout the two decades. Mortality rates for males exceeded those for females across all major causes. The total YLL attributable to youth deaths in 2021 was approximately 1.121 million person-years.<br> <strong>Conclusion:</strong> The substantial burden of life years lost due to death in young adulthood underscores the importance of reducing mortality in this age group as a key population policy priority. Injuries and accidents represent the leading cause of death among those aged 15-29. Deaths from substance misuse also rank among the four principal causes, highlighting the need for comprehensive social and cultural policies. As these deaths are largely preventable and closely linked to lifestyle factors, strategies that foster behavioral and societal change alongside strengthened treatment programs are paramount.</div> مرگ‌ومیر, جوانان, علت مرگ, سوانح و حوادث, ایران Mortality, Youth, Cause of Death, Injuries and Accidents, Iran 0 0 http://payeshjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-250-12&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Torkashvand محمد ترکاشوند مرادآبادی m.torkashvand@yazd.ac.ir 100319475328460039909 100319475328460039909 Yes Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran گروه جمعیت شناسی و مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران Foroogh Jamshidi Zarmehri فروغ جمشیدی زرمهری f.jamshidi@stu.yazd.ac.ir 100319475328460039910 0009-0001-3368-6868 No Department of Social Sciences, Faculty of Social Sciences, Yazd University, Yazd, Iran گروه جمعیت شناسی و مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران